AV KÜLTÜRÜ...

[a.teoman SAYILAN]

AV KÜLTÜRÜNÜN OLUŞUMU

Av kültürününün uluslararası boyutu:
Av kültürü deyince, ulusal ve uluslararası avcılık eylemine ilişkin çeşitli kültür oluşumlarının birikimi ve gelecek kuşaklara aktarımı akla gelmektedir. Av kültürünün içeriği, yani hangi değerleri içerdiği çok önemlidir. Eğer, av kültürü oluşumu yanlış değerler üzerine kurulmuşsa, tarihi değerinden başka bir değeri olamaz ve uluslararası av kültürüne eklemleme yapılamaz.
Avlanma eylemi ilk insanın gereksinmelerini karşılamasından başlayarak tarihsel süreç içinde kendi kültürünü oluşturmuştur. Kültürel birikimleri çeşitli sanat eserlerinde görmekteyiz.
Tarihsel süreç içinde mağara insanının duvar resimlerinden başlayarak eski Türk yazıtlarına, Hitit takılarından Antik çağ efsanelerine, Roma heykellerinden mermer kabartma ve lahit süslemelerine, Bizans mozaiklerine, Selçukluların ilk avcılık kitabından Osmanlı ve İran minyatürlerine, Rönesans ve sonrası pek çok ünlü ressamın tablolarına, Turgenyev ve Tolstoy’un yazılarından Hemingway’ın öykülerine kadar bir çok sanat eserlerinin esin kaynağı olan avcılık, insanlık tarihinin büyük bir bölümünü oluşturmuştur.
Avcılığın uluslararası değerleri deyince; yaban hayvanlarının yaşama ve soyunu sürdürmesini sağlama, yaşama alanlarının daralmaması için gereken çabanın gösterilmesi, av ve avcı arası ilişkide avcının üstünlüğünün fazlasını gidermesi, tüm insanlığın mirası olan av hayvanlarından faydalanan avcıların yararlandıkları oranda ödemede bulunmaları, avcılığın avlanma süreci ile eş anlamlı olması, avcılar arasındaki ulusal ve uluslararası birliktelik, çevre ve doğaya saygı, dünya coğrafyasında yaşayan tüm hayvanların yaşamlarını kolaylaştırma, avcıların yaşam tarzları ve sosyal etkinlikleri, yaygın yarar ve plana bağlılık gibi değerler sıralanabilir.

Av kültürünün yanlış yorumlanması:
Ülkemizde bazı söylencelerin av kültürü olarak takdim edildiğini üzülerek görmekteyiz. Örneğin, “avın kanlı olsun söylencesi” uluslararası bir sempozyumda bir kültür çerçevesinde sunulması çok yadırganmıştır. Avcılığın, avlanma sürecinden ibaret bir etkinlik olduğunu anlamayan, sadece öldürme süreci sananların av kültürüne ne gibi katkıları olabilir! Bu konuda yapılan uyarıya ilk insanın avcılığını örnek veren, yani insanın beslenme ve giyinme gibi gereksinmelerini karşılamak için yapılan bir uğraşa indirgeyen düşüncenin av kültürüne katkısı olabilir mi? Neyse ki, sempozyumu yöneten bir tıp doktoru akademisyenin açıklamaları sonucunda, çağımızdaki avcılığın bir nevi spor anlayışına bağlanması ile nispeten bir düzeltme yapılmıştır.
Avlanma süreci avın karşı önlemlerine karşı, doğada yapılan bir takiptir. Bu takipte çoğu zaman av kazanacağı kuşkusuzdur. Eve eli boş dönmek avcılığın en şaşırtıcı yanlarından biridir. Fakat bu durumda bile avcılık eylemi gerçekleştirilmiş olmaktadır. .
Bir kültür olarak insanın kendisine koyduğu kısıtlar, av hayvanını kendisine eşit kılmak için değil, üstünlüğünün fazlasını gidermeye çalışmak şeklindedir. Avcılıkta önceliğin öldürmek fiili değil, avlanma süreci olduğu felsefi olarak ifade edilmektedir.
İnsanoğlu kendisine koyduğu akılcı kısıtlarla, hiç kuşkusuz hayvana kaçma şansını tanır. Aksi halde hayvan türlerinin büyük bir kısmı yok olup gitmişti. İnsan bu davranışı ile doğayı taklit etmekten öte bir şey yapmamaktadır. Bir başka deyişle doğaya yönelip, onun kendi içindeki döngüsüne katılarak mutluluk duyar
Av kültürü oluşturmada veya yorumlamada akıla gelen her türlü söylemin söylenmesi, kendinden menkul kişilerin yapabileceği bir iştir. Bu nedenle ülkemiz avcılık konusunda yayın yapan yazılı ve görsel basındaki bilgi birikimi olan yazarlara ve sunuculara, av kültürü oluşturmada büyük görevler düşmektedir.

Osmanlı Padişahlarında av kültürü:
Tarihte av kültürü, daha orta çağda oluşan “hayvan hakları” kavramıyla giderek gelişmiştir. Osmanlı devrinde padihşahların avlanma eylemlemlerini bir av kültürü içersinde yaptıkları görülmektedir.
Naima tarihine göre; “Padişah IV. Mehmet bir avında, tazılar salındığında bir tavşan ileri kaçmayıp kendini dereye attı. Yüzerek tazı tehlikesinden kurtulduğunu gördüklerinde bostancılar tekrar köpek salmak istediler. Padişah: “Tavşan azad olsun  diyerek men etmiştir. Tavşan kurtuluş tarafında da bir zağar ile karşılaşıp kendini suya attığı halde, yakalanınca, bostancılar tavşanı zağardan alarak padişah huzuruna getirdiler. Daha önce padişah tarafından affedilen tavşanın bir yerini zedelemeden dağ başına salıverilmesi emrolunmuştur.”
Görülüyor ki, Padişahın avcılığının av tutkusunun ötesinde kültürel bazı öğeler içerdiği ve avcılığın, genellikle dinsel bir alçakgönüllülükle ahlaka uygun olarak yapıldığı izlenimi edinilmektedir.

Orta Asya Türklerinde ve Selçuklularda av kültürü:
Orta Asya Türklerinde avlanma izni ve avlak kavramlarının bulunduğu, av hayvanlarının bulunduğu yerlerin ön araştırmalara göre saptandığı, aşağıdaki belgeden anlaşılmaktadır.
“İşbara Kağan, Hong-şo ile Toy-şo yöreleri arasında avlanma izni istedi. Çin İmparatoru ona izin verip, kendisine şarap ve yiyecek yolladı.”
Avlanma talebi, herhalde amatör bir avcıdan gelmiyordu. Belli ki İşbara Kağan kendi boyuna bir avlak tahsis edilmesini Çin İmparatorundan rica etmişti.
Ülkemizde av kültürünün gelişimi için öncelikle av tarihimizin iyi bilinmesi gerekmektedir. Türkler daha orta asyada boy olarak yaşarken, Çin İmparatorundan avlak talebinde bulunmaları, onların o devirde bile avlak kavramını bildiklerini ortaya koymaktadır. Çağımızda düzenli avlak işletmeciliğinin yapılamaması, av kültürünü tam olarak kavrayamayan, av ve avcı, giderek av idarecisi ile avcı ilişkilerini kültürel boyutta ele alamayanların sorunu olsa gerek.
Bu gün için bilim dilinde kullanılan bazı kavramların III-IV yüzyıllarda kullanıldığı, Saydname-i Melikşahi adlı dünyadaki ilk avcılık kitabının Selçuklu Sultanı Melikşah tarafından 1072-1092 yılları arasında yazdırıldığı düşünülürse, köklü bir avcılık geleneğimizin olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Eski Türklerdeki avcılığın savaşa hazırlık kavramı bağlamında geçiştirilecek bir iş olmadığı, bu gün için bilimsel temelli diyebileceğimiz eski kaynaklarımıza kültürel olarak eklemleme yapılamadığı gibi, gelişmiş avcılık bilimini de yakalayamadığımızı üzüntü ile görmekteyiz.

Av yönetimi avcı işbirliğinin kültürel boyutu:
Avcılığın geçmişteki kültürüne eklemleme yapılabilmesi için, avcı ve av yönetimi arasında karşılıklı güven esasına dayanan bir işbirliği şarttır. Bu gün dünyanın her tarafında katılımcı avcılık gerçekleştirilmektedir.
Kanımızca, çağımızdaki avcılığın kültürel boyutta gelişiminde en önemli eksikliğin, avcı kuruluşları ile av yönetimi arasında işbirliği esaslarını düzenleyen kapsamlı bir düzenlemenin olmamasıdır. Öneri olarak her zaman dile getirdiğimiz bu konunun, “çerçeve bir tüzük  ve yönetmelik” ile düzenlenmesi her şeyden önemli görülmektedir.
Eğer sağlıklı bir işbirliği gelişirse; avcı örgütlenmesi olumlu yönde gelişerek avcıların yaban hayatına katkıları artar, av kontrollerinde oto kontrol sağlanır, avcı eğitinin prosedür olmaktan çıkarak gerçek bir eğitime dönüşmesi gerçekleştirilir, envanter ve av planlaması çalışmalarına katılım ile avlaklarda profesyonel avcı işlendirmesi yapılabilir, avcı kuruluşlarının avlak işletmetciliği yapabilmelerine olanak sağlanarak, sağlıklı bir av kültürü oluşturulabilir.   

 *Erkan Kayaöz
  (Orman Yüksek Mühendisi)

sevgili erkan dostumuzun yazılarından derleyerek ilginizi çekeceğini sandığım ve bence muhakkak okunup bir sonuç çıkarılması gereken makaleyi sizlere sunuyorum..

sevgiler...

[ismail talay]

cok teşekkürler teoman ustam . cok hoş ve anlamlı

[Fatih DEMİRCAN]

özellikle ıv.mehmetin av kültürünü çok beğendim takdire şayen bir incelik zaten osmanlı başlı başına bir incelik eline sağlık teoman ustam

[aytekin çetin]

Teşekkürler Teoman abi.

[Adil Karakus]

Teşekkürler Teoman bey...