İsmail ÇIKRIKÇI
21.Temmuz.2008, 18:58
Av köpeklerinde görülebilen dış hastalıklar, İç hastalıkları gibi teşhis ve tedavisinin güç olmamakla birlikte
pek çok çeşitleri olduğundan bunlardan en çok rastlanılan ve avcılarca tedavi edilebilecek olanları yazalım.
KESİCİ CİSİMLERDEN OLUŞAN YARALAR:
Bu yaralar bıçak, buz, cam,keskin taşlar vs.den meydana gelebilir.gelellikle ayaklarda ve pençelerde olan bu yaralardan atar damar varsa çok kan gelir, büyükse dikilmesi gerekir. Yarayı dikmek için yara civarındaki tüylerin kesilmesi ve derinin alkolle temizlenmesi zorunludur.sonra yaranın iki tarafı karşı karşıya getirilerek iplik ya da
katküt takılmış bir iğne ile sık olarak dikilir ve iyileşinceye kadar pansuman yapılır.
BATICI CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN YARALAR:
Çivi, diken, kemik yada odun parçalarının batmasıyla meydana gelen yaralar derin ise, tehlikeli olur.Batan
cismin üzerindeki mikroplar iltihaplara neden olabilir. Bu durumda batan cisim çıkarılır ve yaranın içi antiseptik bir madde ile temizlenir ve sarılır.
ISIRMA İLE OLUŞAN YARALAR:
Köpeklerin birbiri ile yada av hayvanları ile dalaşmasından hasıl olan yaralarda diğer yaralar gibi tedavi edilmeli.
Ancak et kopan büyük yaralar olduğu takdirde veterinere görünmelidir. Isırmadan hasıl olan yaralarda kuduz
ihtimalini daima düşünmeliyiz.
SOKMA İLE OLUŞAN YARALAR:
Av köpeklerinde en çok kayıp Yılan, Akrep, Arı gibi zehirli yaratıkların sokmasıyla hasıl olan yaralardır.
Bu durumda vakit geçirilmeden sokulan yerin üst kısmı ip, mendil gibi bir şeylerle iyice boğulmalı, sokulan yer 1-2
cm. kadar kesilerek açılmalı ve buraya 1/1000 permenganat veya 1/10 amonyak mahlülü dökülmeli. 5-10 dakika
sonra boğulan yer çözülerek kan dolaşımı serbest bırakılmalıdır.
SAÇMA VE MERMİ YARALARI:
Bu durumda deri altında kalan saçmalar çıkarılablirsede saçma veya kurşunun bir veteriner tarafından çıkarılıp
tedavi edilmesi şarttır. Çünkü saçmalar çıkarılırken damar ve sinirler zedelenebilir. Kemiklerde kırık olduğu zamanda
bir uzmana götürülmelidir. Genel olarak yara tedavisinde sıra:
1. Kanı dindirmek:
Küçük ve atardamar olmayan yaralarda kan, ekseriye kendiliğinden diner. Çok kan akan bir playda ise bir süre yaranın üst kısmından bağlamak (Garo koymak).
küçük yaralarda yarayı kızgın demirle dağlamak suretiyle kan durdurulabilir. Ayrıca deri altında ergotin zerk
etmek veya yaranın üstüne perklörür döver, Şap yada kurşun tozu dökülerek ilaçlar da kan durdurulabilir.
2. Yaranın etrafını temizlemek:
Önce yarayı yapan cismi çıkarmak ve parça kalmasına dikkat etmek, sonra yaranın etrafındaki kılları makas veya jiletle temizlemek gereklidir. Kıl kaldıkça yara asla kapanmaz.
3. Pansuman:
Yaraları mikroptan temizlemek için mutlaka antiseptik bir madde ile pansuman yapılmalıdır.
4. Gerekiyorsa yarayı dikmek.
5. Gazlı bez ve sargı bezi ile yarayı sarmak:
Bu basit tedavilerin yapılabilmesi için köpeği olan avcılar çantalarında küçük ve portatif bir çanta içinde bazı
malzemelerin bulunması gerekir.
İLTİHAPLAR:
Çok çeşitli şekilleri olmakla birlikte genellikle vurma, yanma, batma, kesme,kırık ve mikrobik sebeplerle meydana gelen iltihaplarda şişlik, hararet, ağrı ve tüysüz kısımlarda kırmızılık görülür,tedavi edilmezse cerahat yaparak iç
uzuvlara ve dışa açılarak tahribat yapar. En çok boğaz kısımlarında ve dişi köpeklerde memelerde görülür. Mikro-
bik iltihaplarda dışa açılan yara, antiseptik ilaçlarla, diğer sebeplerle meydana gelen iltihaplarda ise dış, sıcak soğuk
pansumanlar ve masaj yapılarak tedavi edilir. Tükrük bezleri iltihabı civa merhemi ve kurşun tozu mahlülüne batırılmış kompleslerle tedavi edilir.
URLAR:
Deri altında yada kemik üzerinde beliren şişliklerdir. Nedenleri çok çeşitli olabilir. İltihap şişleri gibi ağrı ve ateş
yapmazlar. Urlar, hayvanın hareketlerine engel olmuyor, güzelliğini bozmuyor ve büyümüyorsa hiç dokunulmamalıdır. Aksi halde bir veterinere götürülerek giderme çaresi aranmalıdır.
FITIK:
Et yada bağırsakların üzerindeki zarları delerek deri altındaki şişlik yapmasına fıtık denir. En çok karında ve hayalarda görülür. El ile basıldığı zaman içeri girer fakat tekrar çıkar. Deri altı fıtıkları barsakların sıkışarak kangren
olması sebebiyle tehlikelidir. Ölüme neden olabilir. Fıtıkların tedavisi ancak ameliyatla mümkündür.
ÇIKIK:
Oynak kemiklerin zorlama, düşme yada çıkma suretiyle birbirlerinden ayrılmasıdır. Daha çok kalça, Dirsek ve bilekte görülür. Bu halde hayvan ayağını kısarak zorlukla yürür ve basamaz. Bu durumda oynak kemikler karşı
karşıya doğal şekline getirilerek alçı ile sarılır ve hayvan dinlenir. 15-20 günde iyileşir.
KIRIK:
Köpeklerin oynak kemikleri ince olduğundan kolaylıkla kırılır. Avcıların çoğu zaman kızgınlıkla attığı taş da buna
neden olabilir. Kırıklar tek parçalı olursa tedavisi kolaydır. Çok parçalı kırıklarda ise pek zor, hatta olanaksızdır.
Genç köpeklerde kırık tedavisi daha kolaydır. Bu durumda kemik uçları karşılıklı getirilerek pamukla beslemek suretiyle alçı ile sarılmalı ve hayvan dinlendirilmelidir. Hayvanın gıdasına kireçli maddeler katılması kaynamayı
kolaylaştırır. Çok parçalı kırıkları sarmak zor olduğundan bir uzmanına yaptırılmalıdır. Aslında bu tüm ameliyeleri
bir uzmanına yaptırmakta sayısız yararlar vardır.
PENÇE HASTALIĞI:
Köpeklerde çok görülen bu hastalık mikrobik ve iltihaplıdır. Bir yara ile başlayan hastalık, İç kısımlarda da sirayet eder. Kemikler iltihaplanır. Pençe şişer. Bu durumdaki hastalık ancak ameliyatla giderilir.
KIL DÖKÜLMESİ:
Bu hastalık daha çok bünyevidir, İyi bakılmayan çok şişman köpeklerde görülür. Donma ve sıcak çarpmasından
meydana gelebilir. Mikrop yada parazitlerle ilgisi yoktur tedavi için deriyi temiz tutmak, gıdasını değiştirmek ve azaltmak, tüyü dökülen kısımlara ispirto ve tentirdiyot sürmek suretiyle 1-2 haftada giderilebilir.
EKZAMA:
Bünyevi bir hastalıktır. İrsi olduğu gibi sonradanda oluşabilir. Pek çok çeşitleri vardır. Mevzi yada bütün vücuda yayılan ekzamaların şeklini ve tedavisi için yapılacak şeyleri kısaca anlatalım.
Ekzama özellikle derisi ince ve kılsız genç ve yaşlı köpeklerde daha çok görülür.
Ekzama kırmızı sivilceler halinde başlar, kaşınır ve açılır. Sarı ve pis kokan bir ifrazat başlar. Tüyler dökülür.
Kabuklanır ve vücudun hertarafına yayılabilir.
Ekzama bazen mahdut kısımlarda olabilir.(Kulak, Bel, Sırt ve kuyruk). Parmak arası ve taban altındaki ekzamalar çok önemlidir. Daima tahriş olarak yaralar büyür ve derinleşir.
Kulaklardaki ekzamalar bazan sağırlık yapabilir. Ekzamalar hayvanı dinlenmeye çekmek, Çok besili ise az gıda ve müshil vermek, Yiyeceklerini değiştirmek,Sularına kükürt çiçeği ve az miktarda arsenik katmak,Ekzamalı kısmı sık sık yıkayarak kurutucu merhemler sürmek suretiyle tedavi edilmeye çalışılır.
UYUZ:
Parazitlerin meydana getirdiği bir deri hastalığıdır. İnsanlarda bulaşması nedeniyle dikkatli davranılmalıdır.
Av köpekleri burunları hep yerde olduğundan uyuza tutulma olasılıkları oldukça fazladır.
Parazitler (Sarkopt) deri içine girerek üremeye başlar. Deri kalınlaşır. Tüyleri dökülür çok kaşıntı sonucu deri
çatlar. Akıntı, Sızıntı olur ve kabuklanır. Ekzamaya benzesede çok şitdetli kaşıntı ve bütün vücuda yayılmasıyla
ayrılır. Uyuz yaralarında kötü koku pek olmaz.
Uyuza yakalanan hayvanı tecrit ederek bulunduğu yeri 1/100 asitpenik mahlülü ile dezenfekte etmelidir. Deri
üzerindeki tüyleri tıraş ederek arap sabunu ile yıkamalı ve kabuklar kaldırılarak 50 gr.krezl. 50 gr. arap sabunu. 25 gr.alkolden oluşan bir merhem önce vücudun bir tarafına 3 gün, Sonra otaraf yıkanıp diğer tarafına sürülmeli ve bu esnada hayvana günde 1.5 gr karbonat verilmelidir.
PİRELENME:
Köpeklerde çok bulunan ve rahatsız eden bu haşere ihmal edilmemelidir. Yattığı yer dezenfekte edilmekle
birlikte hayvana 1 kg.su ve 100 gr.adi asitfenik mahlülü ile bir kaç banyo yaptırılarak pire vs.haşarat temizlenir
pireler petrol sürülerekte temizlenebilir.
MİKROBİK HASTALIKLAR:
Köpeklerde gençlik hastalığı, Tifo, Verem ve dizanteri gibi mikrobik hastalıkların teşhis ve tedavisi herkezce bilinmesinin mümkün olamayacağından, Yüksek ateş ve anormallikler görülür görülmez mutlaka bir veterinere götürülmelidir. Köpeklerde normal vücut ısısı 38-39 derecedir.Hayvanın ateşi makatından ölçülür. Normal nabız
atışı ise dakikada 70-80'dir. Ön kolun incik kısmından sayılır.
Alıntı: Mustafa COŞKUN AV Dergisi
pek çok çeşitleri olduğundan bunlardan en çok rastlanılan ve avcılarca tedavi edilebilecek olanları yazalım.
KESİCİ CİSİMLERDEN OLUŞAN YARALAR:
Bu yaralar bıçak, buz, cam,keskin taşlar vs.den meydana gelebilir.gelellikle ayaklarda ve pençelerde olan bu yaralardan atar damar varsa çok kan gelir, büyükse dikilmesi gerekir. Yarayı dikmek için yara civarındaki tüylerin kesilmesi ve derinin alkolle temizlenmesi zorunludur.sonra yaranın iki tarafı karşı karşıya getirilerek iplik ya da
katküt takılmış bir iğne ile sık olarak dikilir ve iyileşinceye kadar pansuman yapılır.
BATICI CİSİMLERDEN MEYDANA GELEN YARALAR:
Çivi, diken, kemik yada odun parçalarının batmasıyla meydana gelen yaralar derin ise, tehlikeli olur.Batan
cismin üzerindeki mikroplar iltihaplara neden olabilir. Bu durumda batan cisim çıkarılır ve yaranın içi antiseptik bir madde ile temizlenir ve sarılır.
ISIRMA İLE OLUŞAN YARALAR:
Köpeklerin birbiri ile yada av hayvanları ile dalaşmasından hasıl olan yaralarda diğer yaralar gibi tedavi edilmeli.
Ancak et kopan büyük yaralar olduğu takdirde veterinere görünmelidir. Isırmadan hasıl olan yaralarda kuduz
ihtimalini daima düşünmeliyiz.
SOKMA İLE OLUŞAN YARALAR:
Av köpeklerinde en çok kayıp Yılan, Akrep, Arı gibi zehirli yaratıkların sokmasıyla hasıl olan yaralardır.
Bu durumda vakit geçirilmeden sokulan yerin üst kısmı ip, mendil gibi bir şeylerle iyice boğulmalı, sokulan yer 1-2
cm. kadar kesilerek açılmalı ve buraya 1/1000 permenganat veya 1/10 amonyak mahlülü dökülmeli. 5-10 dakika
sonra boğulan yer çözülerek kan dolaşımı serbest bırakılmalıdır.
SAÇMA VE MERMİ YARALARI:
Bu durumda deri altında kalan saçmalar çıkarılablirsede saçma veya kurşunun bir veteriner tarafından çıkarılıp
tedavi edilmesi şarttır. Çünkü saçmalar çıkarılırken damar ve sinirler zedelenebilir. Kemiklerde kırık olduğu zamanda
bir uzmana götürülmelidir. Genel olarak yara tedavisinde sıra:
1. Kanı dindirmek:
Küçük ve atardamar olmayan yaralarda kan, ekseriye kendiliğinden diner. Çok kan akan bir playda ise bir süre yaranın üst kısmından bağlamak (Garo koymak).
küçük yaralarda yarayı kızgın demirle dağlamak suretiyle kan durdurulabilir. Ayrıca deri altında ergotin zerk
etmek veya yaranın üstüne perklörür döver, Şap yada kurşun tozu dökülerek ilaçlar da kan durdurulabilir.
2. Yaranın etrafını temizlemek:
Önce yarayı yapan cismi çıkarmak ve parça kalmasına dikkat etmek, sonra yaranın etrafındaki kılları makas veya jiletle temizlemek gereklidir. Kıl kaldıkça yara asla kapanmaz.
3. Pansuman:
Yaraları mikroptan temizlemek için mutlaka antiseptik bir madde ile pansuman yapılmalıdır.
4. Gerekiyorsa yarayı dikmek.
5. Gazlı bez ve sargı bezi ile yarayı sarmak:
Bu basit tedavilerin yapılabilmesi için köpeği olan avcılar çantalarında küçük ve portatif bir çanta içinde bazı
malzemelerin bulunması gerekir.
İLTİHAPLAR:
Çok çeşitli şekilleri olmakla birlikte genellikle vurma, yanma, batma, kesme,kırık ve mikrobik sebeplerle meydana gelen iltihaplarda şişlik, hararet, ağrı ve tüysüz kısımlarda kırmızılık görülür,tedavi edilmezse cerahat yaparak iç
uzuvlara ve dışa açılarak tahribat yapar. En çok boğaz kısımlarında ve dişi köpeklerde memelerde görülür. Mikro-
bik iltihaplarda dışa açılan yara, antiseptik ilaçlarla, diğer sebeplerle meydana gelen iltihaplarda ise dış, sıcak soğuk
pansumanlar ve masaj yapılarak tedavi edilir. Tükrük bezleri iltihabı civa merhemi ve kurşun tozu mahlülüne batırılmış kompleslerle tedavi edilir.
URLAR:
Deri altında yada kemik üzerinde beliren şişliklerdir. Nedenleri çok çeşitli olabilir. İltihap şişleri gibi ağrı ve ateş
yapmazlar. Urlar, hayvanın hareketlerine engel olmuyor, güzelliğini bozmuyor ve büyümüyorsa hiç dokunulmamalıdır. Aksi halde bir veterinere götürülerek giderme çaresi aranmalıdır.
FITIK:
Et yada bağırsakların üzerindeki zarları delerek deri altındaki şişlik yapmasına fıtık denir. En çok karında ve hayalarda görülür. El ile basıldığı zaman içeri girer fakat tekrar çıkar. Deri altı fıtıkları barsakların sıkışarak kangren
olması sebebiyle tehlikelidir. Ölüme neden olabilir. Fıtıkların tedavisi ancak ameliyatla mümkündür.
ÇIKIK:
Oynak kemiklerin zorlama, düşme yada çıkma suretiyle birbirlerinden ayrılmasıdır. Daha çok kalça, Dirsek ve bilekte görülür. Bu halde hayvan ayağını kısarak zorlukla yürür ve basamaz. Bu durumda oynak kemikler karşı
karşıya doğal şekline getirilerek alçı ile sarılır ve hayvan dinlenir. 15-20 günde iyileşir.
KIRIK:
Köpeklerin oynak kemikleri ince olduğundan kolaylıkla kırılır. Avcıların çoğu zaman kızgınlıkla attığı taş da buna
neden olabilir. Kırıklar tek parçalı olursa tedavisi kolaydır. Çok parçalı kırıklarda ise pek zor, hatta olanaksızdır.
Genç köpeklerde kırık tedavisi daha kolaydır. Bu durumda kemik uçları karşılıklı getirilerek pamukla beslemek suretiyle alçı ile sarılmalı ve hayvan dinlendirilmelidir. Hayvanın gıdasına kireçli maddeler katılması kaynamayı
kolaylaştırır. Çok parçalı kırıkları sarmak zor olduğundan bir uzmanına yaptırılmalıdır. Aslında bu tüm ameliyeleri
bir uzmanına yaptırmakta sayısız yararlar vardır.
PENÇE HASTALIĞI:
Köpeklerde çok görülen bu hastalık mikrobik ve iltihaplıdır. Bir yara ile başlayan hastalık, İç kısımlarda da sirayet eder. Kemikler iltihaplanır. Pençe şişer. Bu durumdaki hastalık ancak ameliyatla giderilir.
KIL DÖKÜLMESİ:
Bu hastalık daha çok bünyevidir, İyi bakılmayan çok şişman köpeklerde görülür. Donma ve sıcak çarpmasından
meydana gelebilir. Mikrop yada parazitlerle ilgisi yoktur tedavi için deriyi temiz tutmak, gıdasını değiştirmek ve azaltmak, tüyü dökülen kısımlara ispirto ve tentirdiyot sürmek suretiyle 1-2 haftada giderilebilir.
EKZAMA:
Bünyevi bir hastalıktır. İrsi olduğu gibi sonradanda oluşabilir. Pek çok çeşitleri vardır. Mevzi yada bütün vücuda yayılan ekzamaların şeklini ve tedavisi için yapılacak şeyleri kısaca anlatalım.
Ekzama özellikle derisi ince ve kılsız genç ve yaşlı köpeklerde daha çok görülür.
Ekzama kırmızı sivilceler halinde başlar, kaşınır ve açılır. Sarı ve pis kokan bir ifrazat başlar. Tüyler dökülür.
Kabuklanır ve vücudun hertarafına yayılabilir.
Ekzama bazen mahdut kısımlarda olabilir.(Kulak, Bel, Sırt ve kuyruk). Parmak arası ve taban altındaki ekzamalar çok önemlidir. Daima tahriş olarak yaralar büyür ve derinleşir.
Kulaklardaki ekzamalar bazan sağırlık yapabilir. Ekzamalar hayvanı dinlenmeye çekmek, Çok besili ise az gıda ve müshil vermek, Yiyeceklerini değiştirmek,Sularına kükürt çiçeği ve az miktarda arsenik katmak,Ekzamalı kısmı sık sık yıkayarak kurutucu merhemler sürmek suretiyle tedavi edilmeye çalışılır.
UYUZ:
Parazitlerin meydana getirdiği bir deri hastalığıdır. İnsanlarda bulaşması nedeniyle dikkatli davranılmalıdır.
Av köpekleri burunları hep yerde olduğundan uyuza tutulma olasılıkları oldukça fazladır.
Parazitler (Sarkopt) deri içine girerek üremeye başlar. Deri kalınlaşır. Tüyleri dökülür çok kaşıntı sonucu deri
çatlar. Akıntı, Sızıntı olur ve kabuklanır. Ekzamaya benzesede çok şitdetli kaşıntı ve bütün vücuda yayılmasıyla
ayrılır. Uyuz yaralarında kötü koku pek olmaz.
Uyuza yakalanan hayvanı tecrit ederek bulunduğu yeri 1/100 asitpenik mahlülü ile dezenfekte etmelidir. Deri
üzerindeki tüyleri tıraş ederek arap sabunu ile yıkamalı ve kabuklar kaldırılarak 50 gr.krezl. 50 gr. arap sabunu. 25 gr.alkolden oluşan bir merhem önce vücudun bir tarafına 3 gün, Sonra otaraf yıkanıp diğer tarafına sürülmeli ve bu esnada hayvana günde 1.5 gr karbonat verilmelidir.
PİRELENME:
Köpeklerde çok bulunan ve rahatsız eden bu haşere ihmal edilmemelidir. Yattığı yer dezenfekte edilmekle
birlikte hayvana 1 kg.su ve 100 gr.adi asitfenik mahlülü ile bir kaç banyo yaptırılarak pire vs.haşarat temizlenir
pireler petrol sürülerekte temizlenebilir.
MİKROBİK HASTALIKLAR:
Köpeklerde gençlik hastalığı, Tifo, Verem ve dizanteri gibi mikrobik hastalıkların teşhis ve tedavisi herkezce bilinmesinin mümkün olamayacağından, Yüksek ateş ve anormallikler görülür görülmez mutlaka bir veterinere götürülmelidir. Köpeklerde normal vücut ısısı 38-39 derecedir.Hayvanın ateşi makatından ölçülür. Normal nabız
atışı ise dakikada 70-80'dir. Ön kolun incik kısmından sayılır.
Alıntı: Mustafa COŞKUN AV Dergisi